Joke Verweerd

Het idee voor het broodproject (#broodproject) ontstond tijdens een lange autorit. Ik zette de radio aan, waar natuurlijk weer een gesprek over de crisis gaande was. Tegelijkertijd at ik mijn boterham. Ik had dat brood net gehaald bij de Jumbo (daar hebben ze het lekkerste ovenverse brood ter wereld!) en zat er echt van te smullen. Het contrast met wat ik proefde en wat ik op de radio aan sikkeneurigheid hoorde, was zo groot dat ik de radio uitzette en begon te mijmeren over mijn brood.

Brood bindt samen
Brood eet je elke dag: het is een terugkerend ritueel. Of de beurzen nu hoog of laag scoren; de meeste beurshandelaren hebben die ochtend waarschijnlijk een broodje gegeten. Brood verdeelt mensen omdat de rijken er veel van hebben en de armen weinig. Brood bindt ook samen, bijvoorbeeld als het genuttigd wordt tijdens het Avondmaal. Jezus noemt zichzelf het Brood des Levens. Je kunt brood gedachteloos naar binnen schuiven, maar je kunt er ook goed voor gaan zitten om echt te proeven wat je eet.

Brood is rijkdom
Nederland is een heerlijk broodland: je hebt hier de meest uiteenlopende soorten voorhanden. Na een vakantie in Frankrijk heb ik het stokbrood meestal wel gezien en geniet ik weer van mijn malse zachte bammetjes in eigen land. Je hebt krentenbrood, suikerbrood, meergranenbrood, maisbrood, pompoenpittenbrood, sesambrood, glutenvrij brood, witbrood, dieetbrood, paasbrood, kerstbrood… en ga zo nog maar even door. Geeft de ruime keus aan brood niet aan hoe rijk we eigenlijk zijn?

Brood is gebedsverhoring
In het Onze Vader leert Jezus ons bidden: 'Geef ons heden ons dagelijks brood.' Dat gebed wordt in Nederland voor bijna iedereen verhoord! Laten we daarom eens wat vaker stilstaan bij ons brood, in plaats van bij de crisis.

Dus:

• Reserveer tijd in je agenda om 's ochtends of 's middags bewust te genieten van je brood.
• Mail, twitter of facebook dagelijks een bericht over je dagelijks brood en vermeld #broodproject. Vertel hoe lekker je brood vandaag was, wat je erop gesmeerd hebt, waar jij je lekkerste boterham haalt of hoe je misschien zelf je brood bakt.
• Vraag mensen die je tegenkomt of ze die ochtend van hun boterham genoten hebben.
• Geef eens een lekker speciaal brood cadeau aan mensen die het niet zo breed hebben.

Brood is tegengif
Doe mee aan het broodproject als tegengif voor de sikkeneurigheid! Mmmm… ik heb nu alweer zin in mijn ontbijt van morgenochtend. Vraag van de dag: Wat smeer jij op je boterham? Mijn tip: olijfolie met een beetje zeezout. Geen beleg meer nodig!

Van het een kwam het ander. Anderhalf uur later stapte ik die winkel weer uit. In beide handen een tas met geheel overbodige aanwinsten. Zwaar bepakt – in elke tas zat namelijk ook een flinke dosis schuldgevoel – reed ik weer naar huis. 'Lekker gewinkeld?' vroeg manlief en ik vluchtte naar boven.

Te veel
Na een stevige spitbeurt in mijn kledingkast was het schuldgevoel niet verdwenen: de spullen waren echt overbodig en wat had ik toch eigenlijk veel kleren! Veel te veel. Het hielp niet dat ik een groot gedeelte in een tas naar Roemenië stopte (op advies van een goede vriendin), en zondag extra veel geld in de collectezak deed. Mijn rijkdom was gewoon te veel. 'Waarom kun je niet gewoon genieten van wat je gegeven is?' vroeg mijn man. 'Je gaat voor de rest toch verantwoord om met je geld en je bezit? En zo'n shopper ben je nu ook weer niet.' Daar heeft hij gelijk in. Ik heb geen twintig paar schoenen en vind het ook niet erg om tweedehandskleding in de kast te hebben. Misschien wel vanwege het feit dat een middag winkelen me regelmatig een schuldgevoel bezorgt. Genieten van genoeg gaat wel, maar genieten van (te) veel? Mag dat? 'Job genoot ook van zijn rijkdom,' brengt mijn man in. Inderdaad; misschien is God wel minder calvinistisch dan ik.

Puur plezier
In herinnering komt een oudejaarsavond twee jaar geleden. We zaten in een kring met vrienden en iedereen deelde 'zijn' woord voor het volgende jaar. Woorden als 'loslaten', 'vertrouwen' en 'tijd voor gezin'. Toen opeens zei een van de vrouwen met een stralende glimlach: 'Mijn woord is VOORJAARSCOLLECTIE.' Het kwam er zonder enige schaamte uit. Al die andere woorden bleven niet echt hangen, maar aan dit woord denk ik nog regelmatig terug. Het pure plezier dat er vanaf spatte, maakte me jaloers.

Koningin
Ik heb de kleren niet teruggebracht. Toen ik de volgende dag in mijn nieuwe vestje naar beneden kwam, en mijn dochters vonden dat ik eruit zag als een koningin, smolt het schuldgevoel. Mijn man genoot de volgende dag zo van mijn verschijning in mijn nieuwste jasje, dat ik opeens een absurde gedachte kreeg. Heel, heel misschien is mijn woord voor een nieuw jaar ook wel een keer VOORJAARSCOLLECTIE! Tjonge, wat een jaar zal dat worden.

Wat is het
In Koester je hart staan veertig stiltetips voor je leven. Volgens sommige lezers zeer prettig leesbaar, dus je vliegt erdoorheen. Ben jij een van deze personen, houd dan de bijwerkingen bij de hand!

Doel van het schrijfsel
Met levendige voorbeelden, anekdotes en spreuken word je aangemoedigd om uit het jachtige bestaan te stappen en op adem te komen bij de Bron van liefde. Van benedictijns 'piekeren' en kloosterbier tot Lectio Divina en zwijgend eten; overal is de stilte aanwezig.

Voor wie
Voor iedereen die snakt naar een handvol rust. Want zegt Prediker het al niet? 'Beter een handvol rust dan twee vuisten vol zwoegen.'

Verleidingen en bijwerkingen

1. Als je vanuit de hollende modus naar dit boekje grijpt, kun je het gaan behandelen als de volgende to-do-list. Als je die veertig tips nu eens heel efficiënt één voor één uitvoert, zit jij straks als een ware stiltegoeroe in je tuinstoeltje. Dat zou natuurlijk heerlijk zijn, maar als iets te mooi klinkt om waar te zijn, is het vaak ook niet waar (zei jouw moeder dat ook altijd?). Kies tips die bij jou passen, stap voor stap. Het gaat hier om een langzame vrede, geen snelle vrede (sorry!).
2. De stilteoefeningen in dit boekje zijn geen doel op zich, maar een middel om erachter te komen vanuit welke bron jij leeft en mag leven. Dat gaat dus een spade dieper en verder dan gelukzalige ogen-dicht-momentjes met een kop thee of kloosterbiertje (hoewel die adempauzes natuurlijk niet mogen ontbreken).
3. Je kunt er heel chagrijnig en wrevelig van worden; stilte is namelijk heel confronterend (en ook helend overigens!).
4. Als je voor de tip het woordje 'te' zet, ben je op de verkeerde weg (alleen het woord TE-vreden valt hierbuiten), blijkt uit ervaring van de schrijfster zelf. Zo besloot ik afgelopen week eens lekker stevig TE gaan tuinieren, nadat ik die tip ook op de radio had gegeven. Tuinieren werkt stilte in je geest in de hand en ontstrest. Dat ik al een beetje verkouden was, maakte niet uit. Na enige intensieve arbeid werd ik geraakt door een soort moker en leken mijn longen opeens als twee kerk- (of waren het klooster-) klokken in mijn lijf te hangen. Ik kon geen adem meer halen zonder vreselijke pijn, werd later op de avond afgevoerd naar de huisartsenpost, waar de arts een stevige longontsteking constateerde. Dus wees gewaarschuwd voor overijverigheid waar vooral enthousiastelingen en idealisten last van hebben.

Waarschuwing voor de omgeving
Bij goed gebruik van dit schrijfsel ga je dansen van vreugde. Zet breekbare spullen dus alvast aan de kant!

Loop langzamer, word stiller:
Het leven heeft al zoveel in zich, voordat wij er iets van 'maken'.

Klik op deze afbeelding om de printversie te openen (verschijnt in nieuw venster)

Sommigen van jullie hebben de wandeling ook al eens gelopen op een Sestra-activiteit. Naar aanleiding van mijn roman Schaduwvlucht en het boekje Koester je hart - 40 stiltetips voor je leven (onlangs verschenen) ontwikkelde ik een minipelgrimage in drie treden van stilte. Samen lopen in de schepping, aarden, ontvankelijk wandelen, stilstaan bij je struikelingen en ontdekken wat jouw kiemkracht is.

Triest bos
Toen ik de wandeling deze keer uitzette, viel het me op wat een doods bos het eigenlijk was. Overal lagen bomen dwars over de grond. Het dode hout leek het levende te overtreffen. 'Een triest bos,' zei een deelnemer achteraf. Het was er ook niet echt stil. Een snelweg in de buurt en militairen die aan het oefenen waren, produceerden heel wat geluid. Een ideaal bos om innerlijke stilte te oefenen, in plaats van te blijven steken bij uiterlijke stilte, besefte ik. Maar zou dat in zo'n korte tijd met zoveel deelnemers gaan lukken?

Verboden
We hebben een genadige God: te midden van ruis en doodsheid wil Hij vrouwen die zich op Hem richten, aanraken! Dat bleek uit de bijzondere reacties achteraf. Maar ook ikzelf werd weer geraakt door beelden, terwijl ik dat helemaal niet had verwacht. Overal in het bos hingen hoog in de bomen vogelhuisjes, alsof God zei: 'Te midden van de struikelingen in je leven geef Ik je altijd een plek om te wonen.' Bij de tweede wandeling zag ik opeens dat er ter hoogte van de vogelhuisjes, hoog in de boom, een klein rood verbodsbordje met daarop een hondenkop hing. Die kop leek op die van een vos. Alsof God zei: 'Daar waar ik je laat wonen, is het verboden gebied voor Mijn tegenstander. Ik laat je VEILIG wonen.' Anderen vertelden verhalen over eikels, veertjes, boomschors, gebroken takken, stenen en glassplinters. Ongelofelijk hoe God een ogenschijnlijk dood bos zo kon laten spreken!

Oordeel
Afgelopen week ontving ik nog een mooie reactie van iemand. Ze vond het goed dat ik hier haar ingekorte getuigenis geef:

Ik hoorde vaker over mensen die in de natuur God ontmoeten. Dat probeerde ik wel, maar het lukte nooit. Tot deze wandeling. Thuis ging ik hem opnieuw lopen en daar ging ik, helemaal alleen. Ik vroeg Zijn zegen en al gauw kwam ik eerst mezelf tegen. Mijn oordeel over die ander. Hoe moest ik daar nu mee omgaan? Nu is het pad waar ik liep een pad, bijna bedekt met mos en blad. En ineens zag ik daar een heel klein vogelveertje liggen. Het was een schitterend gezicht. Ik raapte het veertje op, bekeek het heel aandachtig en liet het leven van dit diertje in mijn hoofd rondgaan: leefde het nog? Waarom was het dit veertje verloren? Op dat moment was het alsof God me toesprak: 'Kijk naar de vogelen des hemels. Zij zaaien niet en maaien niet en toch voedt de Hemelse Vader hen. Gaat u ze niet verre te boven?' Ik besefte dat ik me wel heel druk maak over die ander, en dat ik die ander zelden aan God overgeef om met haar te doen wat Hij wil. Bij het kruismoment kon ik dit loslaten en bevrijd verder wandelen.

Heerlijk, zo'n God!

Mirjam van der Vegt geeft stiltewandelingen voor individuele personen, groepen en bedrijven. Kijk op haar website voor meer informatie.

Het was iemand uit mijn verleden die mailde. Niet de grootste pestkop van de lagere school, maar iemand anders bij wie de vriendschap op de middelbare school op een wat vreemde manier tot een einde kwam. Een zinsnede uit die mail: Is het te laat om sorry te zeggen voor wat destijds gebeurd is? Nee, kon ik terugschrijven, het is nooit te laat. Gelukkig koesterde ik ook geen wrok tegen deze persoon en we mailden heen en weer over hoe onhandig we in die tijd soms toch ook met elkaar omgingen. Dingen vielen op hun plaats. Ik vond het bijzonder dat ze de moed had genomen om mij te mailen. Helend…

Macht
Wie heeft er geen verhaal uit het verleden over een vriendschap die anders ging dan gehoopt, over kwetsende woorden die nu soms nog doorklinken en onzeker maken? Verhalen over schuldgevoelens omdat je iemand het leven zuurmaakte, macht uitoefende daar waar jij eigenlijk geen macht hoorde te hebben. Verhalen die soms nog doorwerken in het heden. Toen ik voor de EO een jaar geleden een boek schreef over zelfdoding, viel het me op dat vele personen die een zelfdodingspoging deden, een pestverleden hadden. Drie mensen die ik persoonlijk hierover sprak, waren gepest en durfden er met niemand over te praten. Ze kropten hun gevoelens op en dat leidde tot vreselijke handelingen. Pas na openheid kwam er heling. Het deed me weer beseffen hoe diep het gaat als je wordt afgewezen.

De Binding
Een boek dat mij heeft geholpen in mijn verwerkingsproces is De Binding van Daniel van den Bos. Een roman over een pester en een gepeste. Deze roman laat zien dat niet alleen het slachtoffer verliezer is, maar ook de dader. Degene die pest, doet dat meestal omdat hij of zij in de knoop zit met zichzelf en kan zich nog jarenlang schuldig voelen over zijn of haar gedrag. Een oordeel of pestgedrag naar een ander komt vaak voort uit een oordeel over jezelf.

Was jij degene die gepest werd?
Of was jij de pester zelf?

Als je er nog steeds mee rondloopt, breng het dan in het licht! Misschien denk je, ach ja, dat was toen ik klein was. Besef dan dat je tot je twaalfde jaar als kind gevormd wordt en dat die dingen van vroeger jou nog steeds kunnen belemmeren. Openheid kan heling brengen, voor jezelf… of voor de ander.

De uitzending van Nederland Zingt met Mirjam van der Vegt kun je hier terugkijken.

De roman De Binding van Daniël van den Bos is heruitgegeven onder de titel Weerloos.

Bijna dertig jaar na dato kwam zijn overlijdensbericht voor mij als een klap. Afgelopen weken had ik het met een vriendin nog over mijn vroegere meester gehad. Ik vertelde hoe belangrijk hij voor mij geweest was gedurende twee jaar van mijn lagere schooltijd en dat ik nog regelmatig aan hem dacht. 'Misschien moet je hem dat eens laten weten,' opperde ze. Het leek me een goed idee, maar zoals met zoveel ideeën bracht ik hem niet direct in praktijk. Afgelopen week gebeurde er iets vreemds. Ik sloeg de krant open en bladerde bewust naar de overlijdensberichten. Dat doe ik normaal nooit en ik weet niet waarom ik het nu wel deed. En daar stond opeens in zwart-witte letters zijn naam. Na een lang ziekbed was hij overleden. Het voelde voor mij als een groot verlies. Een dag met een rouwrandje.

Waarom?
Vooral dat lange ziekbed bleef me bij. Wij waren al lang verhuisd, dus ik wist dit niet. Ik hoorde via via dat het een ziekbed van tientallen zware jaren geweest is. Hij, de meester der meesters, kwam aan de zijlijn te staan en leed daaronder. Waarom, vroeg ik me af. Waarom? Waarom juist hij? Nu ik dit opschrijf, raakt die vraag me opnieuw. Waarom moest hij zo lijden, God? Weet U nog dat:

• hij me net zo behandelde als de anderen, maar me toch liet voelen dat ik speciaal was, ook al werd ik gepest?
• ik een keer extra de stoelen op tafel mocht zetten omdat hij wist dat ik dat zo'n leuk klusje vond?
• hij de meest geweldige verhalenverteller was die ik ooit heb gehoord? Het verhaal van Ros Beiaard en de Vier Heemskinderen zal ik voor altijd onthouden.
• ik in de lerarenkamer ossenstaartsoep mocht eten omdat ik me niet lekker voelde? Sindsdien kan ik geen ossenstaartsoep meer eten zonder te denken aan meester Peek.
• hij mijn licht was in een donkere schooltijd?

Ja, natuurlijk weet U dat nog. U bent God. Ik was te laat om dit tegen hem te zeggen, dus ik hoop dat hij het in de Hemel van U zal horen. En hierbij wil ik het zelf vertellen aan al zijn nabestaanden. Al die tijd dat Martin Peek ziek op bed lag, was hij voor mij een belangrijk persoon in mijn hoofd. Misschien dacht hij dat hij niets meer kon en voelde hij zich uitgerangeerd. Maar dat was hij niet. In mijn jonge jaren heeft hij een zaadje bij mij geplant. Door alle oprechte aandacht die hij gaf, door de meeslepende verhalen die hij vertelde, leerde hij me dat het leven het waard was om te leven. Dat ik het waard was om te leven.

Al die tijd dat Martin Peek ziek op bed lag, was hij voor mij een belangrijk persoon in mijn hoofd.

Krachtig
Vanavond steek ik een kaars op om deze meester te gedenken. Naast de waaromvraag die ik stel, dank ik voor wie hij mocht zijn in mijn leven. Zijn oprechte aandacht en geloof in iemand zonder zelfvertrouwen wil ik doorgeven aan andere mensen om mij heen. Zodat ook wij van deze krachtige zaadjes van hoop zullen planten in onze naaste omgeving. Hoop die een leven lang meegaat, dwars door lijden heen. Ik wens alle kinderen op school zo’n geweldige meester of juf toe.

PS 1: Als ik later in de hemel kom, wil ik het verhaal van de Vier Heemskinderen graag nog een keer van mijn vroegere meester horen!
PS 2: Ik mag in een uitzending van Nederland Zingt getuigen van die hoop: 19 februari, 09.00 uur, Ned.2

Wat ik nodig heb is stilte. Ik moet terug naar de Bron, voordat hartkloppingen en de angstige vragen het overnemen. Maar ja, hoe wordt het stil terwijl er twee kinderen om je heen lopen die je stemming haarfijn aanvoelen? Hoe zorgen we ervoor dat deze middag niet zo eindigt als het weer buiten: druilerig en koud? In gedachten blader ik door mijn nieuwste boekje over stilte, waarvan ik de tekst net deze week naar de uitgever heb gestuurd. Tussen de veertig stiltetips voor je leven moet er toch ook een zitten voor een middag als deze?

Tip 35: Sta stil bij de ander.
Bij stilstaan bij de ander denk je vaak aan wat jíj allemaal moet geven, maar durf je ook stil te worden om de ander te ontvangen?

Juist; ik denk dat dit de enige optie is voor vandaag en ik weet ook al precies bij wie we langsgaan. We gaan naar een Marokkaanse vrouw die ik al even niet heb bezocht. Op een of andere manier zie ik er tegenop. Ik voel me schuldig dat ik al zo lang niet ben geweest, terwijl ze al twee maanden in haar nieuwe flat woont waar we samen hard voor hebben gebeden. Maar thuisblijven is ook geen goed idee, dus bakken we twee dozijn havermoutkoekjes, hijsen we ons in onze regenjassen en gaan op weg.

Storm
Ze opent de deur stralend, zoals altijd. Of ze nu woont in een verwaarloosde flat zonder verwarming of in een pas gewit huisje met radiators; ze ontvangt me blij en met open armen. De grote bank is nog hetzelfde en er komt thee op tafel. Marokkaanse thee met veel suiker. Ik leun achterover en sluit mijn ogen. 'Hoe doe jij het,' vraag ik. 'Met zeven kinderen die allemaal studeren terwijl je zelf niet veel verdiend. Vertel het me, ik heb je raad komend jaar misschien wel hard nodig.'
Ze glimlacht en kijkt om zich heen. 'Weet je nog dat jij hard voor mij hebt gebeden voor dit huis? Het gebed is verhoord. En het was niet altijd makkelijk, maar we hebben doorgezet. God heeft ons geholpen.' Ze schenkt nog een keer bij; je glas zal hier nooit leeg raken. 'Mensen komen altijd met doemscenario's, maar ik heb zeven kinderen grootgebracht en we hadden altijd te eten. Ze zitten op goede scholen en ik vecht voor hun toekomst. Wat voor mensen onmogelijk lijkt, lukt met hulp van boven.' Ze schuift haar hoofddoek recht en er komen wat grijze haren tevoorschijn. Ik weet hoe hard ze werkt voor een goede plek voor haar kinderen en hoeveel moeite dat soms kost. Dat haar man depressief is geweest en dat hij moet werken voor een schamel loontje en dat zij altijd maar doorgaat, dwars door alle stormen heen.

Vuurpijl
De kinderen spelen verstoppertje in het nieuwe huis en ik luister naar haar verhalen. Ze vertelt over de moeilijke tijden van verlies en moeite met een glimlach in haar ogen. Ze praat en ze praat en ik luister en drink van de zoete thee. Ik word stil en ontvang haar woorden, haar leven. Na twee uur moet ik weer naar huis om eten te koken, maar net als ik willen de kinderen het liefst blijven.
'Wacht even, ik heb nog iets voor je,' zegt ze. Uit de berging haalt ze twee zakken met kleding van haar dochters die ze niet meer nodig heeft. De jurken die tevoorschijn komen, worden met gejuich ontvangen. Als klap op de vuurpijl ligt er onderin de zak opeens een echte microfoon! Zo eentje waar de oudste al weken om vraagt, maar die ze van mij niet mag kopen omdat ik op de kleintjes wil letten. 'Ja, neem maar mee. En ik stop in je tas ook nog wat drinken.'

Goud
De kinderwagen kan het gewicht van alles wat ik heb gekregen haast niet dragen en zo loop ik naar huis. De kinderen zingen en dansen over straat en opeens moet ik lachen. Zo hard lachen dat de tranen over mijn wangen lopen. O, mijn geweldige God, wat is dit mooi! 's Avonds bij het eten gaan de stoelen aan de kant. De meiden geven een optreden in hun nieuwe tweedehands jurken en schreeuwen mee met K3 door de microfoon. 'Mam, dit was echt een leuke middag, vond je niet?!'
Ik pak de camera erbij en leg dit moment vast. Dit geweldige heerlijke gedenkwaardige moment. Ik grijns en ik grijns en besef; we komen er wel. Meer nog zelfs; ook zonder zekerheden hebben we het goud al in handen. Vanavond voel ik me de gelukkigste vrouw van heel de wereld.